اقبال يغمايى ( گردآورنده )

77

شهيد راه آزادى سيد جمال واعظ اصفهانى ( فارسى )

جبل عامله ، و از آن پس جبل عامل شده است . اين سرزمين به نام بنى عامله فرزندان عاملة بن سبا كه از سرزمين كهن يمن به اين محل كوچيده‌اند منسوب است . در جنوب كشور لبنان واقع شده ؛ متوسط طولش از شمال به جنوب نزديك هشتاد كيلومتر ، و عرضش چهل كيلومتر ، و مساحتش سه هزار و دويست كيلومتر مربع است . سرزمين جبل عامل پيش از آنكه زير فرمان حكومت اسلام درآيد جزو قلمرو بيزانتىها بود . در سال سيزدهم هجرت لشكر اسلام اين سرزمين را تصرف كرد . چنين نوشته‌اند كه عثمان بن عفان سومين خليفه در زمان خلافت خود ابو ذر غفارى را به سرزمين جبل عامل تبعيد كرد و مردم اين ناحيه بر اثر دعوت ابو ذر به تشيع گرويدند . اگر اين گفته درست باشد بايد باور داشت كه پس از حجازيان ، مردم جبل عامل دومين گروه‌اند كه شيعه شده‌اند . به هرروى ، ناصرخسرو كه در سال 437 هجرى به « صور » رسيده ضمن توصيف كلى اين شهر تصريح كرده كه بيشتر مردم صور شيعه‌اند ؛ و بىگمان اين كهن‌ترين سند تشيع مردمان جبل عامل است . زمانى كه جنگهاى صليبى درگرفت ، بيشتر سرزمينهاى سوريه و لبنان به تصرف مسيحيان درآمد ؛ ازاين‌رو غالب مسلمانان مقيم شهرهاى اين دو قسمت ديار خود را رها كردند ؛ اما ده‌نشينان چون به زمينهاى مزروعى خود پاىبند بودند ، ناچار ، ماندند ؛ و مسيحيان از جهت اينكه به فعاليتهاى كشاورزى آنان نياز بسيار داشتند با ايشان به مدارا رفتار كردند . با اينكه پس از تسلط مسيحيان بر جبل عامل موقعيت علمى و دينى اين سرزمين كاهش يافت مدارس بزرگ آن متروك و خاموش نماند ، و در طى قرون ، صدها دانشمند و شاعر و متفكر در آنها تربيت يافتند ، و در سرزمينهاى دور و نزديك پراكنده شدند . از آن جمله : علامهء حلى ، شيخ لطف اللّه عاملى ، شيخ حسين عبد الصمد ، و پسرش شيخ بهايى ، بنا به دعوت پادشاهان ايران بدين سرزمين روى آوردند و به آسودگى به تأليف آثار مفيدى پرداختند . بسيارى از مدارس جبل عامل به اعتبار تمام داير بود ، اما پس از اينكه در نجف و سامرا و برخى ديگر از شهرهاى اسلامى حوزه‌هاى علمى جديد و معتبر تأسيس يافت طالبان علم مقيم جبل عامل پس از طى دوره‌هاى مقدماتى براى كسب درجات عالى علوم به نجف و سامرا سفر مىكردند . در زمان حاضر جبل عامل يكى از پنج استان لبنان ، و مركز آن شهر قديمى « صيدا » است و اين استان داراى پنج شهرستان : صور ، صيدا ، بنت جبيل ، نباطيه ، و مرجعيون است . ( 3 ) - حاج ميرزا نصر اللّه ملك المتكلمين : پسر ميرزا محسن - مادرش شهربانو - در ماه رجب 1277 قمرى در اصفهان تولد يافت . در هفت سالگى در محضر شيخ تقى بروجردى به تحصيل فارسى و عربى پرداخت ؛ و چون شانزده ساله شد در خدمت آخوند ملا صالح فريدنى كه او خود از حاج ملا هادى سبزوارى دانش‌آموخته بود به تحصيل حكمت و معانى بيان اشتغال ورزيد . در بيست و دو سالگى به مكه رفت . به هندوستان نيز سفر كرد ؛ مدتى